© Architectural Workroom Brussels AWB

Wat zijn klimaatwijken?

De klimaatverandering stelt ons voor een reeks grote maatschappelijke opgaven. Om deze te vertalen in concrete acties op het terrein, zijn de grootste uitdagingen – maar ook de grootste winsten – gelegen in de ruimtelijke transformatie van onze steden en dorpen. Er is nood aan anders ontworpen woongebouwen (compacter, beter geïsoleerd, energiezuiniger en beter bestand tegen hitte), een aanpassing van het energieconcept (minder en efficiënter verbruik, meer hernieuwbare energie) en een aanpassing van de publieke ruimte (meer ruimte voor waterbuffering en groen met het oog op klimaatadaptatie en het temperen van de mobiliteitsbehoefte).

Onderzoek heeft uitgewezen dat deze opgaven het beste worden aangepakt op schaal van de wijk. Daarom lanceren we het concept ‘klimaatwijken’. Doel is om twee langetermijnambities van de Vlaamse overheid – de energietransitie enerzijds en kwaliteitsvolle kernversterking en verdichting anderzijds – te vertalen naar concrete renovatie- en vernieuwbouwprojecten op bouwblok- of wijkniveau.

De projectoproep Klimaatwijken

Via een projectoproep willen het Departement Omgeving, het Team Vlaams Bouwmeester en het Vlaams Energieagentschap lokale besturen en publieke opdrachtgevers ondersteunen bij concrete reconversieprojecten. De projecten moeten diverse renovatie- en klimaatmaatregelen aan elkaar koppelen. De duurzame transformatie van onze wijken is immers een ruimtelijk en energetisch (ontwerp)vraagstuk, maar ook een sociaal, juridisch, financieel, vastgoed- en beheersvraagstuk waarvoor we draagvlak moeten vinden en nieuwe beleidsstrategieën en -instrumenten moeten ontwikkelen.

Er is nood aan verbeelding van hoe de energetische transformatie van bestaande wijken met versnipperde eigendomsstructuren kan worden gekoppeld aan duurzamer en kwaliteitsvoller verdicht wonen, met aandacht voor de groenblauwe dooradering, een duurzamer mobiliteitsgedrag, het sociale weefsel, een betere luchtkwaliteit en andere duurzaamheidsaspecten.

Voor de betrokken lokale overheden is de meerwaarde van de projectoproep Klimaatwijken hierin gelegen, dat ze door de Vlaamse overheid ondersteund worden in de uitwerking van die complexe wijktransformaties. De uitgevoerde projecten leveren voor de lokale besturen concrete resultaten en winsten op, op vlak van energiebesparing, woonkwaliteit en de realisatie van de klimaatdoelstellingen die ze via het burgemeestersconvenant hebben onderschreven.

We bieden specifieke expertise aan op vlak van ontwerp, energie, juridische, financiële en vastgoedkundige aspecten, om tot de opmaak van een duurzame ontwikkelingsstrategie voor een wijk te komen. We zetten ook een leertraject op, dat door het ontwikkelen en daadwerkelijk realiseren van voorbeeldprojecten, in een samenwerking tussen lokale en Vlaamse partners, kennis moet opleveren voor andere lokale besturen en voor de bijsturing van het Vlaamse beleid.

Een leertraject voor de transitie

De projectoproep Klimaatwijken sluit aan bij de methodiek van de Pilootprojecten, die door het Team Vlaams Bouwmeester werd ontwikkeld om ontwerpend onderzoek met een beleidsvoorbereidende inslag te koppelen aan de realisatie van grensverleggende projecten. De Pilootprojecten vormen telkens een leertraject rond een actueel en urgent maatschappelijk vraagstuk, dat nog onvoldoende weerklank vindt in de reguliere bouw- en ontwerppraktijk. De gerealiseerde projecten kunnen fungeren als inspirerende en vernieuwende voorbeelden, maar de realisatie is geen doel op zich. Het doorlopen van de trajecten en het betrekken van de juiste actoren, kabinetten en administraties vormt een waardevol leerproces, dat toelaat om de drempels – in beleid of uitvoering – te detecteren en waar nodig bij te sturen om ook de reguliere werking te verbeteren.

Een belangrijk thema binnen de projectoproep Klimaatwijken is het herdefiniëren van opdrachtgeverschap en het smeden van nieuwe coalities. Het eigenaarschap voor een geïntegreerde aanpak op wijkniveau ligt namelijk niet bij één partij.

Verkennende onderzoeken

De projectoproep Klimaatwijken kadert in een al langer lopend onderzoekstraject rond ‘klimaatwijken’ en ‘energiewijken’. Na een strategische verkenning rond het concept ‘klimaatwijken’ werden via workshops met stakeholders bestaande projecten in Vlaanderen breder gekaderd in de studie ‘Ruimte voor de energietransitie'.

 

Klimaatwijken

Met de Pilootprojecten Klimaatwijken willen we de energietransitie en de kwaliteitsvolle verdichting van het woonweefsel vertalen in concrete, collectieve renovatie- en vernieuwingsprojecten op bouwblok- of wijkniveau.

Partners

Pilootprojecten Energiewijken is een initiatief van LABO RUIMTE, het samenwerkingsverband tussen het Team Vlaams Bouwmeester en het departement Omgeving.

Projectoproep
Verkenningsopdracht 'Ruimte voor de energietransitie'
Verkennend onderzoek Klimaatwijken

Dit traject voor het operationaliseren van Energiewijken volgt op een breder, verkennend onderzoek naar Klimaatwijken

IABR / You Are Here

Om het handelingsperspectief en de operationalisering van Energiewijken scherper te krijgen, worden de gesprekken met de betrokken actoren gekaderd binnen de collectieve werkplaats voor ruimtelijke transformatie ‘You Are Here’, de Brussels poot van ‘IABR-2018+2020-THE MISSING LINK’.

Workshops Energiewijken