Het onderzoekstraject

Een eerste onderzoeksopdracht ‘Metabolisme van Antwerpen, stad van stromen’ gaat in op de vraag hoe onder meer goederen, biomassa, afval, energie, mensen, lucht en data in en rond de stad Antwerpen bewegen. Hoe beïnvloeden deze stromen de levenskwaliteit en welke fysieke, directe en indirecte relaties bestaan er in ruimtelijke zin? Waar liggen de meeste opportuniteiten? Hoe kan dit inzichtelijk en bruikbaar gemaakt worden en richting geven aan beleid en maatschappelijke betrokkenen? Het analyseren, begrijpen en leren gebruiken van het concept ‘metabolisme van de stad’, zijn structuur, het ecosysteem in brede zin en de tekortkomingen en sterke punten ervan, geeft concrete aanknopingspunten voor een veerkrachtiger stad. De resultaten van deze eerste onderzoeksfase, uitgevoerd door het team van FABRICations, Universiteit Antwerpen, marco.broekman en Common Ground, zijn gebundeld in een eindrapport.

In de tweede fase, onder de titel ‘Stratenclusters’, onderzoeken we hoe de ambitie van de modal shift vorm kan krijgen in gewone woonstraten en -buurten, vandaag nog te vaak ingericht volgens een pure verkeerslogica. We brengen in beeld welke ingrepen nodig zijn om het publieke domein te transformeren tot een aantrekkelijke, gezonde en veilige ruimte om doorheen te bewegen en in te verblijven, voor jong en oud. De mobiliteitstransitie vraagt een herverdeling van de ruimte op straat en creëert zo ook kansen om meer ruimte te voorzien voor water, groen, lokale economie en ontmoeting, en om te werken aan een betere luchtkwaliteit, minder geluidsoverlast, minder hittestress en een aantrekkelijkere woonomgeving.

De inzichten die deze tweede fase opleverde werden gebundeld in een brochure die de verschillende stappen in het denk- en ontwerpwerk in beeld brengt. Het onderzoek zelf kwam niet tot stand door – zoals gebruikelijk – een opdracht uit te besteden aan een extern onderzoeksbureau, maar is het resultaat van het denk- en werkproces van een groep medewerkers van de Antwerpse en Vlaamse administratie, aan de hand van ontwerpoefeningen op concrete buurten, maar ook workshops en gesprekken met diverse publieke en private actoren.

Parallel aan de interne ontwerpoefeningen, en om de discussies inhoudelijk te voeden, werden ook twee opdrachten aan experten uitgeschreven, waar we ook voor deze publicatie uit putten: Witteveen en Bos brachten voor de thema’s water, geluid, lucht, hitte en energie in beeld wat de impact van ingrepen op buurtniveau kan zijn; Ellen Verbiest bracht cartografisch in beeld hoe de in dit traject onderzochte thema’s ook in de grotere stadsregio spelen, en brengt de heterogeniteit van die regio, de natuurlijke onderlagen en de bebouwingspatronen, in kaart.