Lier - Update masterplan stationsomgeving

De stad Lier en SOLag wensen het masterplan voor de stationsomgeving te laten actualiseren. Het vernieuwde plan moet de basis vormen voor de ontwikkeling van een stationsomgeving die beweging en ontmoeting stimuleert en die wordt gekenmerkt door een uitzonderlijke ruimtelijke en functionele kwaliteit.

Lier: de heropleving van een historische toegangspoort 

Lier, de charmante stad waar de Grote Nete en Kleine Nete samenvloeien, telt ruim 38.000 inwoners en staat bekend als ‘de poort der Kempen’. Met de liefkozende bijnaam ‘Lierke Plezierke’ belichaamt de stad een rijke geschiedenis en een levendige gemeenschap. Het cultureel erfgoed, met maar liefst 143 beschermde monumenten en bijna 10% van het totale aantal in de Provincie Antwerpen, vormt een belangrijke troef voor de stad. Bovendien zijn zowel het belfort als het begijnhof erkend als UNESCO Werelderfgoed, wat de uitzonderlijke historische waarde van de stad onderstreept. 

De huidige stationsomgeving staat echter niet langer symbool voor de dynamiek en het plezier dat Lier te bieden heeft. De sfeer van ‘vergane glorie’ en de beperkte ruimtelijke leesbaarheid doen afbreuk aan de functie als representatieve stadspoort. Bezoekers vinden onvoldoende de weg naar het prachtige historische centrum en de vijf kilometer lange groene gordel rondom de stad. 

Een nieuwe visie voor de stationsomgeving 

Met de officiële opening van de nieuwe ontsluitingsweg met brede fietspaden vanaf de ring (R16) naar het station op 11 juli 2025 is een cruciale eerste stap gezet in de transformatie van dit gebied. Hiermee werd het startschot gegeven voor een integrale aanpak van de stationsomgeving. 

Het masterplan, dat de toekomstige ontwikkeling van de stationsomgeving moet bepalen, vertrekt van een heldere ambitie: het creëren van een omgeving die beweging en ontmoeting stimuleert, en die wordt  gekenmerkt door een uitzonderlijke ruimtelijke en functionele kwaliteit. De zone rond het station vormt niet alleen het efficiënte vertrekpunt naar andere bestemmingen, ze moet vooral een gastvrije eerste kennismaking met Lier belichamen. De groene gordel moet zich vertakken naar de stationsomgeving om deze van zuurstof te voorzien en de verbinding met het historische centrum te versterken. 

Actuele uitdagingen vragen om een herijking van het masterplan 

Eerdere masterplannen voor de stationsomgeving van Lier (2009, geactualiseerd in 2018 door Buur) voorzagen onder meer in de realisatie van een multi-complex inclusief een nieuw cultuurhuis. Recent locatieonderzoek (2024) heeft evenwel uitgewezen dat de stationsomgeving niet langer de geprefereerde locatie is voor dit cultuurhuis. Vanwege deze verschuiving in de programmatische invulling zijn de bestaande plannen niet langer actueel. Ze zullen, rekening houdend met de nieuwe inzichten van de voornaamste stakeholders – Infrabel, NMBS, De Lijn en de stad Lier – herbekeken worden. 

De pas opengestelde ontsluitingsweg vanaf de ring ( R16 ) naar het station wijzigt een aantal  perceelsgrenzen. Bovendien maken hedendaagse maatschappelijke uitdagingen, zoals de noodzaak tot klimaatadaptatie en de bevordering van een modal shift, een fundamentele herziening van het masterplan onvermijdelijk. Deze omstandigheden nopen tot een strategische herbezinning op de toekomstige ontwikkeling van de stationsomgeving. 

De situatie vraagt derhalve om een herformulering van de vraagstelling: „Welke koers dient nu te worden ingezet?” Diverse functies en concepten zijn sindsdien overwogen, doch hebben nog geen definitieve, integrale oplossing geboden. 

Voorts dient de ruimtelijke inrichting geoptimaliseerd door het creëren van flexibele, kwalitatief hoogwaardige ruimtes. Deze ruimtes zijn inherent adaptief en kunnen mee evolueren met veranderende functionele behoeften, waardoor zij de omgeving op duurzame wijze vormgeven. Door deze dimensie van functionele adaptiviteit toe te voegen, worden ad hoc invullingen vermeden. Het zal ons in staat stellen de stationsomgeving niet alleen aan te passen aan de huidige behoeften, maar deze ook voor te bereiden op toekomstige ontwikkelingen en onverwachte veranderingen, met behoud van de unieke identiteit van Lier. 

De update van het masterplan vereist een integrale benadering om de stationsomgeving te herpositioneren als een moderne, duurzame en gastvrije toegangspoort die de essentie van ‘Lierke Plezierke’ volwaardig uitdraagt. 

Naast de update van het masterplan wensen we ook een aanzet tot investeringsprogramma met terugverdienmogelijkheden. 

Om deze complexe en ambitieuze transformatie te realiseren, is SOLag op zoek naar een ontwerpteam met expertise op het vlak van: 

• Stadsontwikkeling: voor een strategische en integrale benadering van het stedelijk weefsel.
• Mobiliteit: voor het optimaliseren van verkeersstromen en het bevorderen van duurzame vervoerswijzen.
• Duurzaamheid: voor de integratie van klimaatadaptieve oplossingen en een milieuvriendelijke ontwikkeling.
• Landschapsarchitectuur: voor het ontwerpen van kwalitatieve openbare ruimtes en de verankering van de groene gordel.
• Erfgoed: voor een respectvolle benadering van de historische context en monumenten. 

Het Team Vlaams Bouwmeester begeleidt het hele project en zal deel uitmaken van het adviescomité voor de gunning van de opdracht.  

De Oproep aan geïnteresseerden heeft als doel om een lijst van geïnteresseerde ontwerpers samen te stellen. In deze fase is het niet nodig reeds een multidisciplinair team te vormen. De ontwerper kan zich voor de overige disciplines in de offertefase laten bijstaan door een derde partij. 

Deze lijst zal de opdrachtgever in staat stellen om een keuze te maken van aan te schrijven ontwerpers. Aan de aanmelding zijn geen rechten of plichten verbonden, noch voor de indiener, noch voor de opdrachtgever. De aanmeldingen zijn louter voor intern gebruik bij de opdrachtgever en het Team Vlaams Bouwmeester. De aanmeldingen zullen nergens bekendgemaakt worden.