Synthesenota ‘Boerenland, Ontwerpen met landbouw’

Labo Ruimte, de samenwerking tussen het Departement Omgeving en het Team Vlaams Bouwmeester, lanceerde in 2023 het onderzoek ‘Boerenland’ rond de vraag hoe we landschappelijk-ecologische doelstellingen en landbouweconomische uitdagingen met elkaar kunnen verzoenen.  

Landbouw en de fysieke omgeving zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De jongste jaren is er in de wereld van ruimtelijke plan­ning en ontwerp een toenemende interesse voor de landbouw. Landbouw geeft structuur aan de (open) ruimte, maar is andersom ook afhankelijk van de ruim­telijke en milieucondities. Landbouwers werken mét en ín het landschap, ze geven het landschap vorm en zetten het naar hun hand in functie van hun bedrijfs­voering. Landbouw is bovendien de grootste actor in de open ruimte en heeft een aantal sleutels in handen om de omgevingsdoelstellingen te behalen. 

Wanneer er nieuw beleid rond open ruimte en landbouw uitgedacht wordt, is het van belang om dit vanuit de verschillende perspec­tieven te ontwikkelen, vanuit de omgevingsdoelstel­lingen én vanuit een realistisch toekomstperspectief en verdienmodel van landbouwers.  

Het onderzoekstraject was opgevat als een gezamen­lijk denkproces waarin twee teams het ontwerpend onderzoek deden in twee zones: Atelier Romain in het gebied van de Voorkempen, en ontwerpbureau Omgeving, Inagro en Vito in de regio Leiedal.  

De ontwerpteams gingen in gesprek met de opdracht­gevers (Departement Omgeving en Team Vlaams Bouwmeester), met experts van het Agentschap Land­bouw en Zeevisserij, het Instituut voor Landbouw-, Visserij en Voedingsonderzoek (ILVO) en de Strategi­sche Adviesraad voor Landbouw en Visserij (SALV), en met gebiedsactoren (Provincie Antwerpen en de intercommunale Leiedal). 

Op basis van het ontwerpend onderzoek van de twee ontwerpteams gingen Labo Ruimte, ILVO, Marjolijn Claeys en Hedwig Van der Linden verder in gesprek met de betrokken actoren. Ze formuleerden vijf overkoepelende inzichten met bijhorende aanbevelingen voor het Vlaamse beleid. De basisboodschap is de noodzaak om op een ruimtelijk gedifferentieerde manier na te denken over landbouw en voedselproductie.