Bonheiden - Herinrichting dorpshart

Het gemeentebestuur van Bonheiden gaat op zoek naar een ontwerper om de omgeving van de Onze-Lieve-Vrouwekerk in het hart van het dorp te transformeren tot een klimaatrobuuste verblijfsruimte. Om de ambities voor het Kerkplein te kunnen waarmaken, zal ook een (mobiliteits)strategie op buurtniveau moeten worden opgemaakt die de concepten uit het mobiliteitsplan uitdiept. De opdracht omvat daarnaast een intensief participatie- en communicatietraject om tot een breed gedragen transformatie te komen. De gemeente voorziet voor dit project een uitvoeringsbudget van €2.000.000 (excl. btw en erelonen). 

Het plein rond de Onze-Lieve-Vrouwekerk vormt het dorpshart van de gemeente Bonheiden. Het wordt voornamelijk omgeven door residentiële laagbouw met wat kleinhandel en horeca. Aan de zuidzijde wordt het plein begrensd door de centrale as Mechelsesteenweg – Dorp – Rijmenamseweg, een belangrijke regionale ontsluitingsweg voor een ruimer gebied ten oosten van Mechelen. Aansluitend aan het plein en horende bij twee historisch waardevolle gebouwen ligt de August Gillétuin. Deze kleine groene oase is vernoemd naar de Belgische beeldhouwer en kunstschilder die een groot deel van zijn leven in Bonheiden heeft gewoond. De neogotische Onze-Lieve-Vrouwekerk, die zich centraal op het Kerkplein bevindt, deelt de publieke ruimte in tweeën. Zowel de noord- als de zuidkant zijn ingericht als parking, met beperkte groenaanleg. Het plein wordt op woensdag gedeeltelijk verkeersvrij gemaakt voor de wekelijkse markt en driemaal per jaar volledig voor de kermis. 

Het dorpshart zou een ontmoetingsplaats voor alle inwoners van de gemeente moeten zijn, maar vandaag doet het vooral dienst als verkeersruimte. Het verharde parkeerplein kent weinig samenhang, kwalitatieve verblijfsruimte ontbreekt en de verkeersveiligheid laat te wensen over. De gemeente Bonheiden wil een dorpskernvernieuwing realiseren door de omgeving van de kerk opnieuw in te richten, met inbegrip van de zone Dorp en de August Gillétuin. De opdracht omvat de transformatie van het openbaar domein van gevel tot gevel tot een klimaatbestendige, inclusieve en aangename verblijfsruimte op maat van de zwakke weggebruiker. Daarbij is het de ambitie om het Kerkplein maximaal te ontharden, boomschaduw toe te voegen en in te zetten op waterberging. Groen en blauw in de bebouwde omgeving bieden immers tal van voordelen: ze zorgen voor een gezonder milieu, meer biodiversiteit, minder luchtvervuiling, minder geluidshinder en verkoeling in warme periodes. Buurtgroen kan bovendien bijdragen aan de sociale cohesie en de levenskwaliteit van de inwoners.

Wil men deze ambities realiseren, dan zal het moeilijk worden om àlle bestaande functies op het plein te houden. Daarom wil het gemeentebestuur waar nodig samen met een ontwerper op zoek gaan naar volwaardige alternatieven. Naast de volledige studieopdracht voor de herinrichting van het dorpshart omvat het project dan ook de opmaak van een (mobiliteits)strategie voor een ruimer gebied, zodat het aantal parkeerplaatsen op het Kerkplein gefaseerd kan worden afgebouwd. De integratie van trage verbindingen naar de bestaande parkings aan het gemeentehuis, De Meent, De Wissel en de Muizensteenweg vormt daarbij een opportuniteit die we niet links mogen laten liggen. De waardevolle concepten uit het mobiliteitsplan met betrekking tot verkeerscirculatie en de segmentering van de doortocht dienen te worden uitgediept in relatie tot de ambities voor het Kerkplein.

Naast een mobiliteitsplan liet de gemeente in het verleden ook al een masterplan en een beeldkwaliteitsplan opmaken. Om de relatie van het Kerkplein met zijn omgeving te definiëren, is een afstemming met deze studies belangrijk. Archeologisch vooronderzoek wees uit dat onder het Kerkplein een oude begraafplaats ligt. Het ontwerp zal rekening moeten houden met archeologische vondsten, waarover het al bestelde sleuvenonderzoek meer informatie zal geven. 

De slaagkans van dit transformatieproject is evenredig met de betrokkenheid van alle belanghebbenden. De opdracht omvat daarom een intensief communicatie- en participatietraject met inwoners en stakeholders om tot een breed gedragen en uitvoerbaar ontwerp te komen. Via een campagne en infomomenten dient een wervend verhaal over het verbeteren van de leefkwaliteit van het dorpshart te worden verspreid. Participatiemomenten zoals buurtwandelingen en boomplantacties moeten de betrokkenheid bij het project vergroten. Ook proefopstellingen en tijdelijke ingrepen kunnen daarin een rol spelen. De gemeente zal ook een burgerraad samenstellen zodat lokale expertise kan worden ingeschakeld om het ontwerp te voeden tijdens cocreatieve workshops. 

Tot slot zet de gemeente Bonheiden actief in op het in contact brengen van inwoners en bezoekers met diverse kunstvormen via het project ‘Kunst Op Straat’. Dit initiatief brengt kunst letterlijk naar het publiek en stimuleert verwondering, dialoog en verbinding. Het is de ambitie om ook in de transformatie van het Kerkplein een kunstproject te integreren.

Het gemeentebestuur hanteert een strikte timing voor de uitvoering van deze opdracht en  wenst de heraanleg van het Kerkplein af te ronden in 2029.