Aarschot - Hertogenmolens

De Demervallei maakt deel uit van een uitgebreid netwerk voor fiets-, wandel- en natuurrecreatie. ‘s Hertogenmolens neemt hierbinnen een centrale positie in als rustpunt langs de verschillende routes op en langs de Demer. Lokaal vormt de molen een fiets- en voetgangersverbinding tussen het noordelijk en het zuidelijk deel van Aarschot. Het eiland wordt voor deze doeleinden ingedeeld in twee deelgebieden. De oostelijke zijde wordt versterkt in zijn verbindingsfunctie. De westelijke zijde behoudt zijn rustig en landelijk karakter.

De ontsluiting van het gebouw heeft samen met de interne circulatie een belangrijke impact op de herbestemming van het molencomplex. De structuur van het geheel is terug te leiden tot een serie van acht traveeën. Deze worden gerespecteerd en als bepalend geïnterpreteerd. De oorspronkelijke continuïteit van de horizontale circulatie langs de oostgevel doorheen alle traveeën wordt op de verschillende verdiepingen bewaard. Een diagonale publieke zone, die toelaat dat de bezoeker het gebouw in zijn volledige lengte en zijn volledige hoogte kan ervaren, wordt gecreëerd, vertrekkend op het gelijkvloers op het eiland en leidend tot de grote  zolderruimte onder de monumentale dakspanten van het zuidelijk gebouwdeel. Deze keuze laat toe dat een aantal andere ruimtes meer private invullingen kunnen krijgen zonder het openbaar aspect van het gebouw en zijn directe omgeving te beperken.

Er wordt niet gestreefd naar een harde of verregaande restauratie van het bestaande. Er wordt enkel voorzien in de noodzakelijke herstellingen om verder verval te stoppen. Aan het huidig aspect van de binnenruimtes wordt zo weinig mogelijk geraakt. De gevels behouden hun huidige verschijning. Voor het materiaalgebruik in de nieuwe en te herstellen delen worden termen als verwering, oxidatie en patina als ontwerpstrategie en keuzecriterium ingezet. Aanleidingen voor de herbestemming zijn ‘het gebouw als brug’, ‘het gebouw als machine’, ‘het gebouw als woning’, ‘een ecologische uitstraling’, ‘een museaal - educatieve betekenis’, ‘watercontact’,  ‘hedendaagse gevel’, ‘toegankelijkheid’, enz… Eén scenario voor hergebruik werd uitgewerkt. Het betreft enkel een illustratie van de ruimtelijke mogelijkheden en vormt geen beperkend voorstel.

De Hertogenmolens vormen een uniek stukje molenpatrimonium dat in oorsprong teruggaat tot de 14de-eeuw. De huidige constructie, meer bepaald het centrale vijfledige deel met zijn kenmerkende puntgevels dateert uit de 16de eeuw. De molen vervulde in de loop van de geschiedenis verschillende functies van graanmolen, schorsmolen en glasmolen en fungeerde tegelijk door zijn unieke ligging ook als brug over de Demer en als verdedigingsbouwwerk voor de stad.

Zoals meestal bij eeuwenoude monumenten kent dit gebouw een geschiedenis van verval, heropbouw en uitbreidingen. De grootste volume-uitbreiding gebeurde met de industriële revolutie, maar werd in 1970 vernield door een brand. Die brand is een eerste feit in de recente geschiedenis van verval. In 1986 stort de zuid-westgevel gedeeltelijk in en in de daaropvolgende jaren volgen leegstand en verwaarlozing. Tegelijk worden ook studies uitgevoerd en projecten geconcipieerd. Vandaag wil men een einde stellen aan de periode van verval en stelt men een kwalitatieve bouwcampagne in het vooruitzicht die de restauratie, de herbestemming en de uitbreiding tot een bruikbaar en levend monument beoogt. Daartoe zoekt men visie en een haalbare aanpak.

Het project wordt opgestart door de Afdeling Monumenten en Landschappen, maar zal worden uitgevoerd door de stad, mogelijk in samenwerking met private partners en moet kaderen in een stadsvernieuwingsproject waarin de Hertogenmolens door hun cruciale ligging een belangrijke, verbindende schakel vormen tussen beide stadsdelen.