Bilzen - Alden Biesen

De krachtlijnen van Alden Biesen liggen zowel vervat in het landschap als in de gebouwen.
In de ruimtelijke perceptie kan de site op drie manieren ervaren worden. Ten eerste is er het formele aspect. De wil van de kasteelheer om zich als landheer te profileren is duidelijk merkbaar in het domein. Er zijn het barokke theaterspel van poorten en de symmetrische gebouwen en vista’s die het landschap naar zich toehalen. Grote gebaren die functioneel van ondergeschikt belang zijn. Een tweede aspect is het geïsoleerde karakter. Het landgoed is op fysieke wijze geïsoleerd omdat het zich in het open veld bevindt. De site was gericht op de omliggende natuur en draagt de idee uit van een buitenverblijf van een machtig en rijk man. Er is ook sprake van psychische isolatie, omdat de bezitter afstand wil creëren tot zijn omgeving. Maar bovenal vormt de site een uitzonderlijk landschap. Het oerlandschap, de onderlegger waarop doorheen de geschiedenis laag per laag werd ontwikkeld is van een bijzondere kwaliteit. De combinatie van reliëf, geologische aspecten en brongebied geeft dit landschap bijna metafysische kwaliteiten. Ook het gezocht contrast tussen gesloten en open landschappen, de verrassende perspectieven, de unieke benadering van de site–aspecten die door menselijk handelen zijn toegevoegd– bezorgen de site die uitzonderlijke kwaliteit waardoor ze zich onderscheidt van menig ander kasteellandschap.

Het landschap van Alden Biesen presenteert zich aan ons als een geladen ‘getuigenlandschap’. Er is niet alleen de eerste landschappelijke laag van het oorspronkelijk brongebied. De site is opgebouwd uit vijf lagen, elk samengesteld uit tekens van hun tijd. De tweede laag is religieus van aard. Alden Biesen fungeerde als bedevaartsite. Rondom dit religieuze gebeuren ontwikkelde zich daarna in het vochtige Haspengouw een agrarisch landschap, de derde laag. De Duitse orde werd in 1220 eigenaar van het gebied. Dit residentieel verblijf creëerde een vierde laag : het burgerlijk landschap. De verder uitwerking van de culturele vijfde laag is vandaag aan de orde: Alden Biesen heeft een bestemming als internationaal cultuur- en congrescentrum. Het masterplan heeft de intentie de aanwezigheid van deze lagenrijkdom te valoriseren.

Er worden vier niveaus onderscheiden waarvoor telkens drie doelstellingen worden vooropgesteld. (niveau 1: het landschap en de ruime omgeving - niveau 2: de tuinen en de koeren - niveau 3: de gebouwen - niveau 4: het interieur) Per niveau wordt in eerste instantie onderzocht hoe de bescherming van het domein verder verzekerd kan worden. (doelstelling 1: beschermen) In tweede instantie wordt beslist waar oneigenlijke transformaties moeten verwijderd worden om terug te gaan naar de oorspronkelijke toestand. (doelstelling 2: herstellen) In derde instantie wordt onderzocht welke functionele laag er ontbreekt om een hedendaags gebruik mogelijk te maken. (doelstelling 3: nieuwe functionele laag) Per niveau worden door het ontwerpteam diverse suggesties gedaan om deze drie doelstellingen in te vullen.

Het betreft de beschermde site van de voormalige landcommanderij Alden Biesen. Aan dit omvangrijk complex werden in eigen beheer door de afdeling gebouwen reeds heel wat restauraties en renovaties uitgevoerd. Er staat echter nog een en ander op het verlanglijstje: de inrichting van de muurtoren, de herinrichting van de oranjerie tot ontvangslokaal met een terras en omheining, de bouw van een nieuwe oranjerie of serre met ondergrondse bergplaatsen, het bruikbaar maken van de kasteelzolders, het vervangen van een aanbouw aan de rijschool, het aanpassen van de keukens, het beveiligen van de kerktoren, het realiseren van een ontvangstbalie in het kasteel en ten slotte droomt men ook van een mobiele overkapping van de binnenkoer. Het spreekt voor zich dat al deze ingrepen baat hebben bij een globale aanpak en visie. Daarbij komt in de nabije toekomst, na de overdracht door het Provinciebestuur, ook de zorg voor de bouwkundige en landschappelijke elementen in het park. Het betreft hier de Minervatempel, de kluizenarij, het zomerpaviljoen, de grot met tempelruïne en enkele landschapselementen zoals de haagbeuk-loofgang en de lindendreef.