Zemst - Residential care centre Releghem

Zo ontstaat een grote, groene open ruimte die de Hoogstraat met de Lindestraat verbindt en de site als één geheel laat functioneren. Het ‘verbindende landschap’ is opgevat vanuit ecologische ontwerpprincipes: de ingrepen verhogen de biodiversiteit, beperken de hittestress en integreren de waterhuishouding. Het historische karakter van de ommuurde tuin blijft behouden en de monumentale bomen worden maximaal gevrijwaard. Een ‘tuinkamer’ verbindt de verschillende functies rond het dienstencentrum. De ‘parkkamer’ biedt een landschapsbeleving met ruimere plekken en perspectieven, een buurtsportveldje en infiltratiezones.

Wonen staat centraal op de site; zorg is discreet aanwezig. Kleinschaligheid is cruciaal voor het welzijn van bewoners en personeel, waarbij tien bewoners per woongroep als een goede balans wordt beschouwd. In totaal worden acht woningen met tien kamers en twee woningen met acht kamers voorzien. Elke woning kan gekoppeld worden aan een aanpalende woning, zodat het zorgpersoneel efficiënt kan worden ingezet, ook tijdens het nachttoezicht. Ook de twee afzonderlijke gebouwen kunnen op elke verdieping met elkaar verbonden worden. De aanvullende functies bevinden zich op het gelijkvloers en de ondersteunende ruimtes in de kelder. Daarnaast is voorzien in de mogelijkheid om de woongebouwen via een ondergrondse tunnel te koppelen aan de keuken in het dienstencentrum.

De individuele kamer is de plek die bewoners zich eigen kunnen maken en waar ze zich in alle rust kunnen terugtrekken. De kamers zijn zo gedimensioneerd dat ze integraal toegankelijk zijn en een gepersonaliseerde inrichting mogelijk maken. Elke kamer beschikt over brede ramen en maximaal zicht op de buitenruimte. Bijna elke kamer geeft bovendien toegang tot een terras of, op het gelijkvloers, rechtstreeks tot de tuin.

De kamers sluiten aan op gemeenschappelijke ruimtes die het contact met het zorgpersoneel ondersteunen. Die geborgen omgeving laat bewoners toe om autonoom, volgens hun eigen ritme en voorkeur, aan activiteiten deel te nemen of er op afstand van te genieten. Ook koken kan binnen de woongroep een bijzondere plaats krijgen. Samen koken stimuleert het groepsgevoel, biedt bewoners de kans om actief bij te dragen en versterkt de huiselijkheid binnen de woongroep.

Het wonen wordt zoveel mogelijk op het gelijkvloers georganiseerd om de relatie met de buitenruimte te maximaliseren. Elke woongroep heeft een voordeur naar een wintertuin die bewoners, bezoekers, personeel en de verschillende woongroepen met elkaar verbindt en beweging stimuleert. Zo ontstaat een overgangsruimte tussen de woongroep en de buitenruimte, met een directe connectie naar het park, de bistro en de aanwezige voorzieningen. In deze wintertuin bevinden zich ook de brievenbussen. Voor de uitvoering werden dezelfde materialen gebruikt als voor de terrassen.

De bistro vormt het hart van de site. De bistro vormt de schakel tussen het wonen, de wijk, het lokaal dienstencentrum (LDC), functies zoals de kapper en wellness, en het buurtpark. De bistro bevindt zich in een rijkelijk groene setting waar bezoekers kunnen eten en drinken, gezellig tafelen, kaarten of plaatsnemen aan de centrale bar. Vanuit de bistro is er toegang tot de verschillende ruimtes van het LDC, een deels overdekt terras en de parkzone.

Het lokaal dienstencentrum is een breed toegankelijke ontmoetingsplek voor alle leeftijden. De wisselwerking tussen de OCMW-diensten, het lokaal dienstencentrum, de bistro en het buurtpark is daarbij essentieel. Het onthaal is, net als de andere activiteiten, op een laagdrempelige en informele manier gekoppeld aan de bistro. Op het gelijkvloers bevinden zich twee koppelbare ruimtes voor respectievelijk 150 en 50 personen. Op de eerste verdieping is een bijkomende ruimte voor 20 personen voorzien, die rechtstreeks toegankelijk is.

In het bestaande gebouw worden daarnaast ook de centrale keuken en de administratie ondergebracht. De keuken is ontworpen om, waar nodig of gewenst, zowel de bistro als de woongroepen te ondersteunen. Daarbij wordt gestreefd naar uitwisseling en contact tussen het keukenpersoneel en de bewoners. De administratie krijgt een plaats achter de representatieve historische gevels aan de Hoogstraat. Die worden voorzien van een bescheiden luifel en een communicatieve, uitnodigende horizontale plint die uitkijkt over het buurtpark en aansluit op het onthaalpleintje richting het dorpscentrum.

The Public Centre for Social Welfare (OCMW) Zemst is looking for a designer for a new residential care centre (WZC) with 92 units and the renovation of the existing historic building into a multifunctional building with a local services centre, services of the OCMW, the House of the Child (Huis van het Kind) and a reception function for the residents of the municipality. These realizations make up the first phase in the execution of the drawn-up master plan. The client provides a budget of €19,500,000 (excluding VAT and fees) for the new building, conversion and surrounding.

On a 3.7-hectare site in the centre of the municipality, between Hoogstraat and Lindestraat, the Public Centre for Social Welfare (OCMW) Zemst runs the residential care centre WZC Releghem, which houses 92 elderly people. Adjacent to the WZC, the OCMW, through De Meerpaal, is also the managing body of a group of 51 assisted living units. On the site, which is entirely owned by the OCMW, there are also the House of the Child (Huis van het Kind), an ironing shop and seven emergency housing units, three of which are occupied. Located at the front of the site, the historic mental institution / rest home, which was opened in 1893, has been empty for several years. The WZC Releghem has been in use for 30 years and no longer meets the current vision and future needs around elderly care. 

Master plan

That is why the OCMW board has had a master plan drawn up for the entire site that will be developed in phases. 

The board’s ambition is to turn the site into a welfare site in the middle of a vibrant neighbourhood. Adjoining the residential area with mainly family homes, we want to create a place with a public open space and housing facilities for the elderly, for people with disabilities and for vulnerable target groups. Community functions such as a local services centre, a crèche, the House of the Child and OCMW services should also be given a place here, so that the site becomes a hub for all residents of the municipality.

The master plan outlines the spatial context within which various architectural commissions will be elaborated. 

This Open Call concerns the all-inclusive study assignment for the realization of the first phase of the master plan, consisting of:

1. the realization of a new WZC;
2. the repurposing and extension of an existing building with heritage value;
3. the construction of the open/public space of phase 1.

Housing for the elderly

Very concretely, in the realization of a caring residential environment, each individual stands in relation to the other (neighbourhood) residents: in the first place, their own family members and, more broadly, family, friends and neighbours. A caring neighbourhood creates a context in which each individual is able to assume responsibility with regard to others without this becoming compulsory.

The starting point of the master plan is that everyone can live in a caring neighbourhood, from young to old, with or without a mental and/or physical disability, throughout the course of life, and always in the most suitable home and in collaboration with local care organizations. 

Welfare functions

The vacant building from 1893 in Hoogstraat is not listed as a monument but has significant heritage value. This building will be repurposed for a number of OCMW services now housed in the town hall, a local services centre, the House of the Child and an accessible reception centre. With its prominent place in the municipality and on the site, the building can become a highly accessible hub for all those seeking support in Zemst.

Open space

The open space, much of which will be publicly accessible, supports and connects the various programme components. It also serves a linking function between generations. The preservation of valuable green structures, connection to slow roads, accessibility for pedestrians, cyclists, cars and by public transport, and climate robustness are key points of attention here.