PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

PPPL3 - Maasmechelen - stadslandbouw - ©Tim Van de Velde

©GDI Vlaanderen

©GDI Vlaanderen

Maasmechelen is een gemeente met hoge natuurlijke en landschappelijke waardes, en een grote toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht. Het stedelijk weefsel van Maasmechelen ligt tussen het Nationaal Park Hoge Kempen, één van de grootste natuurreservaten van Vlaanderen, en het vruchtbare valleigebied van de Maas. Door de nabijheid van natuur, de vaak geïsoleerde ligging van resterende landbouwkavels, en het waterrijk karakter staat een traditionele landbouwbedrijfsvoering in de gemeente onder druk.

Dichtbij die Maasmechelse kern ligt een onontwikkeld woonuitbreidingsgebied van ca. 21 hectare, omsloten door de Zuid-Willemsvaart, de Heirstraat en de Trappenstraat. Van oudsher behoort het projectgebied tot de vruchtbare alluviale vlakte van de Maas, waarin akkers, grasvlakten en beperkt fruitteelt elkaar afwisselen. Door de komst van de Zuid-Willemsvaart werd het gebied echter abrupt afgesneden van het aaneengesloten landbouwgebied. Het bestaat vandaag nog steeds voor een groot deel uit weilanden, gebruikt door een veeboer, maar is deels (effectief) overstromingsgevoelig. Dergelijke waterdoelstellingen worden vaak als onverenigbaar met de landbouwactiviteit beschouwd, waarna de landbouw in deze gebieden meestal moet wijken.

De gemeente Maasmechelen wenst echter het woonuitbreidingsgebied niet op een klassieke manier te ontwikkelen en te verdichten met woningen, maar binnen zijn unieke ruimtelijke context te zoeken naar een ruimere maatschappelijke meerwaarde. Door zijn ligging vormt het projectgebied, met zijn open agrarische ruimte, immers een belangrijke maatschappelijke plek in het stedelijk weefsel. Daarenboven neemt de vraag naar beleefbare open ruimte en een aantrekkelijk landschap toe. Het belang van landbouw voor de stad groeit, maar de kennis van de consument over productie van voedsel en landbouw is minimaal. Gezien de grote druk op landbouw in het natuurrijke Maasmechelse landschap is een landbouwbestemming in nauwe relatie met het landschap en de stedelijke kern op deze plek aangewezen. Een extra opportuniteit hiervoor is aanwezig in de noodzakelijke herlokalisatie van een veeteeltbedrijf gelegen in het centrum. In combinatie met de onmiddellijke nabijheid van het centrum van Maasmechelen, een scholencampus, een aantal zorginstellingen, een bovenlokaal fietsnetwerk en de aanwezigheid van twee ondergrondse waterbufferbekkens biedt dit gebied tal van potenties voor multifunctioneel ruimtegebruik. Eerder dan te focussen op de scheiding tussen stad en platteland, kan dit productielandschap binnen dit Pilootproject als geheel worden vormgegeven zodat de verschillende programma’s elkaar versterken. Kan landbouw functioneren als stedelijk programma? Hoe kunnen we een stedelijk landbouwlandschap vormgeven? Hoe kunnen we de stedeling opnieuw in relatie brengen met het platteland en de landbouwers als ruimtegebruiker en –beheerder? Hoe kan een geïntegreerde aanpak ervoor zorgen dat deze gronden in landbouwgebruik blijven, en tegelijk een landschappelijke en maatschappelijke meerwaarde opleveren? Hoe kan de landbouwer terug landschapsverzorger worden? Hoe kan het projectgebied een hotspot worden van innovatieve duurzame landbouw met een waardevol educatief en recreatief medegebruik?

Ruimtelijke coproductie met ruimere maatschappelijke meerwaarde waar zowel landbouw, recreatie, school en ruimere omwonenden wel bij varen is het doel. Een landschappelijke verweving van het geheel is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Het ontwerp binnen dit Pilootproject kan reeds terugvallen op vooraf verzameld basismateriaal en zal de opmaak van een herbestemmings-RUP voeden met innovatieve denkbeelden. De inrichting van het terrein zoekt bovendien aansluiting bij de ruimere landschappelijke context van het Strategisch Project van de Maasvallei. Dit Pilootproject stelt bijgevolg drie doelen voorop: inrichting van het projectgebied met een semi-ruraal karakter door een ruimte te creëren voor een zonevreemd veeteeltbedrijf uit het centrum; het kwalitatief verweven van deze landbouwactiviteiten met natuur, educatie en recreatie; en een breder landschappelijk inpassing van het projectgebied in zijn omgeving.

Opdracht

De opdracht voor het ontwerpteam bestaat uit twee delen. Hierbij wordt vertrokken van het reeds bestaande materiaal. Een ontwerpmatig vooronderzoek is reeds uitgevoerd en wordt bij aanvang van de opdracht ter beschikking gesteld van het ontwerpteam.

In fase 1, het ontwerpend onderzoek, wordt onderzocht op welke manier het stedelijk landbouwlandschap vormgegeven kan worden. Hierbij worden mogelijke scenario’s voorgesteld en afgetoetst naar haalbaarheid. Aanvullend wordt een typologisch onderzoek uitgevoerd naar een kwaliteitsvolle en duurzame agrarische architectuur van het veeteeltbedrijf.

  • a. Scenariovorming stedelijk landbouwlandschap: Onderzoek naar mogelijke scenario’s om van dit binnengebied een open ruimte te maken waar de veehouderij kan renderen en waarbij recreatieve maatregelen, educatie en andere maatschappelijk relevante functies onderzocht worden. De herlokalisatie van het veeteeltbedrijf moet hierbinnen op doordachte wijze een plaats krijgen. Het programma wordt geïntegreerd onderzocht waarbij de verschillende functies als één globaal ontwerp worden bekeken. Uiterst belangrijk hierbinnen is het voortdurend aftoetsen van de haalbaarheid van de visie en de ambities van de diverse partners. Hierbij worden niet alleen de grenzen van beleidsmatige, financiële en wettelijke kaders afgetast, maar durft het ontwerpteam ook na te denken buiten de bestaande kaders en concepten. Een zoektocht naar innovatie in samenwerkingen tussen de diverse partners onderling en de gebruikers van de ruimte is hierin cruciaal.
  • b. Typologisch onderzoek: Een verkennend typologisch onderzoek van een kwaliteitsvolle en duurzame agrarische architectuur van het veeteeltbedrijf. Binnen dit onderzoek wordt nagedacht over de inplantingswijze, het volume, de vorm, de landschappelijke inbedding in de omgeving, de functionaliteit van het gebouw en de economische rentabiliteit. Het ontwerpend onderzoek moet leiden tot de opmaak van een gedetailleerd masterplan in fase 2 (uitwerking van voorkeursscenario). Het masterplan geeft de kwalitatieve invulling van de verschillende ruimtes van het projectgebied weer. Volgende punten moeten minimaal aan bod komen: materialisatie, inrichting van de paden, positie en uitwerking van constructies (aangevuld met wervende referentiebeelden), aanplantingen van kleine landschapselementen, uitwerken contactpunten met omgeving. Het masterplan moet bovendien een gefaseerde aanpak voorstellen door aan te geven op welke plekken prioritair moet worden ingezet om een leefbare en kwalitatieve ontwikkeling te garanderen.

Dit alles dient te gebeuren in een participatief traject dat opgezet wordt in samenspraak met de projectregisseur.

Zowel de veeboer als andere private partijen kunnen het ontwerpteam aanstellen voor eventuele vervolgopdrachten, bijvoorbeeld inzake agrarische architectuur en bouw van de stal, maar ook voor het realiseren van ‘buitenklassen’, polyvalente ruimten voor activiteiten,….

Gewenste deskundigheid ontwerpteam

De voorliggende opdracht is ambitieus en vraagt om een voldoende gekwalificeerd en interdisciplinair samengesteld ontwerpteam dat bij voorkeur over volgende expertise beschikt: 

  • multidisciplinair team (landbouw, landschap, recreatie, educatie, waterbeheer, natuur, architectuur)
  • ervaring met ontwerpend onderzoek over open ruimte
  • ervaring met participatieve procesvoering
  • expertise met modellen van agrarische architectuur en relevante kennis rond landbouw (landbouweconomie, landbouwbeleid en duurzame en innovatieve landbouw)
  • kennis en gedrevenheid inzake duurzaam en innovatief ruimtegebruik, en het zoeken naar win-win situaties en synergiën
  • Bij voorkeur wordt ook een stallenbouwer betrokken in het team, gezien de eventuele vervolgopdracht naar de uitwerking en bouw van een veestal. Het pilootproject kan de mogelijkheden onderzoeken om te innoveren binnen de stallenbouw.

PPPL3 - Maasmechelen - Stadslandbouw Gemeentebestuur Maasmechelen

Studieopdracht voor het ontwerpend onderzoek en de opmaak van een innovatief masterplan voor de omvorming van het woonuitbreidingsgebied aan de Trappenstraat/Heirstraat te Maasmechelen tot multifunctionele land(schaps)bouw.

kandidatuurstelling

online interesseverklaring

PROCEDURE

Onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking

LIGGING

binnengebied tussen Trappenstraat/Heirstraat/ Neerveldstraat-Dijkstraat

OPDRACHTGEVER

Team Vlaams Bouwmeester

VERGOEDING

€30.250 inclusief BTW 

Een eventuele vervolgopdracht (agrarische architectuur) is afhankelijk van een goed verloop van de opdracht, het benodigde budget (te bepalen binnen voorliggende opdracht), en de overeenkomsten met de initiatiefnemer en zijn partners.

INDICATIEVE TIMING

Aankondiging kandidaatstelling:
9 september 2015

Deadline kandidaatstelling:
12 oktober2015

Selectiedatum kandidaten:
20 oktober 2015

Deadline offerte:
13 november 2015 

Gunning:
december 2015 

Uitvoering opdracht:
voorjaar 2016

CONTACT

Elke Vanempten, algemene coördinatie PPPL

Sally Lierman, projectregisseur Pilootproject Stadslandbouw Maasmechelen

download

Bundel oproep naar ontwerpteams
cover bundel oproep ontwerpteams