PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

PPPL1 - De Kijfelaar - Herentals ©Tim Van de Velde

Studieopdracht voor de opmaak van een innovatief masterplan met bijhorende financieel-juridische haalbaarheid voor collectieve bioboerderij De Kijfelaar.

Studieopdracht voor de opmaak van een innovatief masterplan met bijhorende financieel-juridische haalbaarheid voor collectieve bioboerderij De Kijfelaar.

Studieopdracht voor de opmaak van een innovatief masterplan met bijhorende financieel-juridische haalbaarheid voor collectieve bioboerderij De Kijfelaar.

Studieopdracht voor de opmaak van een innovatief masterplan met bijhorende financieel-juridische haalbaarheid voor collectieve bioboerderij De Kijfelaar.

©GDI Vlaanderen

©GDI Vlaanderen

De aandacht voor landbouw binnen ruimtelijke opgaves is de laatste jaren sterk toegenomen. Hoewel landbouw altijd een punt op de ruimtelijke agenda is geweest, valt het op dat zowel bij opmaak van het gewestplan in 1962 alsook in de eerste golf van structuurplanning weinig aandacht werd geschonken aan deze thematiek en de samenhang met andere rurale én stedelijke ruimtegebruiken. De sterke terugval van het aantal landbouwers, een aantal voedselcrisissen met impact op het dagdagelijkse en andere transformaties binnen de sector hebben de maatschappij bewust gemaakt dat een toekomstgericht debat over landbouw, voedselvoorziening en hun ruimtelijke weerslag echter nodig is. Welke toekomst is er weggelegd voor landbouwers? Hoe geraken landbouwers af van de soms negatieve connotatie die aan hun beroep hangt? Hoe kan bestaande landbouwinfrastructuur optimaal gebruikt worden? Kan een vernieuwd ruimtelijk kader antwoorden bieden? Via dit pilootproject willen we alvast een innovatietraject aanzetten en uittesten rond herbruik van hoeves, collectief boeren en herdenken van het traditioneel vastgoedmodel. Dit traject moet een voorbeeld worden voor andere bedrijven, ruimtes, gewoonten, waarbij ervaringen en geleerde lessen gedeeld zullen worden. Basisuitgangspunt is dat een gezamenlijke aanpak zowel landbouweconomische, ecologische als landschappelijke meerwaardes kan opleveren.

De Kijfelaar is een biologische boerderij in Noorderwijk, een kleine deelgemeente van Herentals gelegen in de Kempen. De boerderij is al vier generaties lang in gebruik door dezelfde familie. Tot op heden wordt het geheel van de gronden en de gebouwen gepacht van de familie ‘de Ghellinck’ (verschillende leden van één familie). De gebouwen van de boerderij bevinden zich op verschillende kadastrale percelen, alles te samen minder dan 1ha. De bedrijfsoppervlakte van de boerderij, inclusief landbouwgrond is ruim 30 ha.

Bij de laatste generatiewissel in 2008 werd het bedrijf omgevormd van een gespecialiseerd melkveebedrijf naar een gemengde bioboerderij (vleesvee, akkerbouw, tuinbouw) volledig gericht op rechtstreekse verkoop. De boerderij wordt bovendien collectief uitgebaat. Drie professionele landbouwers sloegen de handen in elkaar en werken elk halftijds op het bedrijf. Daar waar de meeste boerderijen traditioneel het principe ‘1 plaats - 1 boer - 1 woning’ volgen, verkent dit pilootproject andere formules. Dat heeft echter consequenties. Zo zijn de gebouwen dringend aan renovatie toe, maar noch voor de eigenaar noch voor de pachter en zijn mede-coöperanten lijkt dit binnen de huidige constellatie financieel haalbaar.

Daarom wordt voor dit project gezocht naar creatieve oplossingen. Wat kan doorslaggevend zijn om deze boerderij (in de ruime zin van het woord) een toekomstperspectief te geven, waarbij er nog steeds een duidelijke relatie bestaat met het landbouwgebeuren? Hoe kan naast de productie van melk, graan en andere, ook landschapsonderhoud, zorglandbouw, hoevetoerisme, seniorenflats of andere verbrede activiteiten zowel de nodige rendabiliteit als landbouw- en landschapsmeerwaarde bieden? Kunnen we een landbouwmodel bedenken waarbij de poorten van de boerderij letterlijk en figuurlijk open gezet worden?

Samen met een gediversifieerd ontwerpteam willen we op zoek gaan naar gerichte, vernieuwende antwoorden op een welgekende probleemstelling in het Vlaamse platteland.

Gewenste deskundigheid ontwerpteam

Om te komen tot een innovatief én haalbaar ontwerp waarin zowel de ruimtelijke, bouwkundige en architecturale mogelijkheden van het programma en de site maximaal benut worden, gaan we voor dit pilootproject op zoek naar een multidisciplinari team. De omschreven opdracht vraagt om volgende expertises:

  • Architectuur
  • Praktische bouwkundige know-how (nieuwbouw en verbouwing(erfgoed))
  • Stedenbouw
  • Landschapsarchitectuur
  • Affiniteiten met vastgoed/markt

Ambities

De doelstellingen die op tafel liggen zijn ambitieus. Zo beoogt het project om een vervolg te geven aan de boerderij en het boeren, anno 2015. Het klassieke model van boeren wordt daarbij in vraag gesteld, en de ontwerpoefening richt zich meer op collectieve productie, verkoop en beheer, en de structuren die daarvoor nodig zijn. De gebouwen dienen bijgevolg meer te huisvesten dan een klassieke boerderij. De verbreding van de laatste jaren moet de motor worden voor een verdere transitie. De boerderij moet een sociaal knooppunt worden waar boeren, verhandelen, ontmoeten, zorgen, proeven, (co-)wonen, beleven en educatie elkaar kunnen treffen. Deze verruiming van functies binnen de gebouwen moet toelaten een nieuwe toekomst te geven aan de (bestaande en/of nieuwe) gebouwen. Het is een open vraag aan het ontwerpteam hoe dit gediversifieerde programma gehuisvest en gerealiseerd kan worden.

Dat programma omvat een hoevewinkel, opslagschuur, IT-schuur voor de verwerking van bestellingen, santair, veestal, plaats voor een woning en eventueel bijhorende zorgwoningen of cohousing-units, en eventuele bio-caf.ruimte. De gebouwen zijn vandaag echter in zeer slechte staat. De haalbaarheid van verbouwing, rekening houdend met het te voorzien programma, dient onderzocht te worden, eventuele nieuwbouw is niet uitgesloten. Ook noodzakelijke infrastructuur gelinkt aan het bio-boeren (bv. serretunnels) kunnen worden mee opgenomen in het project. In het onderzoek kan uitgezocht worden waar en hoe welke infrastructuren best gelokaliseerd worden om ook< effectief vergund en uitgevoerd kunnen worden. Gezien de renovatie en/of gedeeltelijke nieuwbouw zijn er opportuniteiten voor het sluiten van kringlopen. Een mogelijkheid is alvast het voorzien van lokale waterzuivering, als onderdeel van een ruimere visie op waterbeheer voor de gehele site (bufferen – opslaan – zuiveren). De bestaande vesten die grenzen aan de site van de boerderij kunnen een belangrijk element daarin vormen. Ten slotte is ook de landschappelijke inpassing van de boerderij en zijn functioneren in de ruimere omgeving een mogelijk voorwerp van studie.

Opdrachtsonderdelen

  1. De ontwikkeling van een globale visie voor de gebouwen van de huidige boerderij. Een grondig onderzoek van de bestaande gebouwen en de eventuele herinzetbaarheid vormt een eerste aandachtspunt. Alternatieve scenario’s kunnen tegenover elkaar geplaatst worden. De financiële en juridische haalbaarheid van deze scenario’s zal tevens in kaart gebracht moeten worden. Na verkennend en vergelijkend onderzoek zal slecht één voorkeurscenario verder uitgewerkt worden.
  2. Het programma van de verschillende scenario’s zal mee bepalen of het project haalbaar is. Een grondige doorrekening van ieder scenario en het nodige totaalbudget is daarom in de verschillende stadia vereist. 
  3. De visie dient inpasbaar te zijn in een ruimere ruimtelijke context (planningscontext – gemeentelijke ambities/visies – regionale aantakking (fietssnelweg) – e-commerce)
  4. Behalve een haalbaar project staat ook innovatie voorop. Een innovatieve benadering, alsook de uitwerking ervan, wordt hoog in het vaandel gedragen. Dit geldt voor zowel het juridische aspect, het economische, het landbouwkundige, het architecturale als het ruimtelijke.
  5. Het creëren van een voldoende flexibel kader voor de verbrede boerderij, welke steeds moet kunnen inspelen op veranderende parameters. Een duidelijke haalbare fasering is in dat opzicht een van de belangrijke pijlers. 
  6. Het voeren van een participatief traject in samenspraak met de projectregisseur en betrokken landbouwers tijdens het ontwerpend onderzoek, de opmaak van het masterplan en de aftoetsing van de financiële en juridische haalbaarheid. 

PPPL1 - Noorderwijk - De Kijfelaar De Kijfelaar

Studieopdracht voor de opmaak van een innovatief masterplan met bijhorende financieel-juridische haalbaarheid voor collectieve bioboerderij De Kijfelaar.

Kandidatuurstelling

online interesseverklaring

Procedure

Onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking

Ligging

Schravenhage 4 te Noorderwijk (Herentals) en bijhorende percelen

Initiatiefnemer

Bavo Verwimp

Uitvoeringsbudget

Te onderzoeken

Indicatieve Timing

Aankondiging kandidaatstelling:
9 september 2015

Deadline kandidaatstelling:
12 oktober 2015

Selectiedatum kandidaten:
20 oktober 2015

Deadline offerte:
13 november 2015

Gunning:
december 2015

Uitvoering opdracht:
voorjaar 2016

Vergoeding

€30.250 inclusief BTW voor opmaak masterplan en haalbaarheidstoets. Eventuele vervolgopdrachten kunnen volgen, maar zijn te onderhandelen met en ten laste van de initiatiefnemer en zijn partners. Het  is te onderzoeken.

Contactpersonen

Elke Vanempten, algemene coördinatie PPPL

Boris Huyghebaert, projectregisseur Pilootproject De Kijfelaar,

download

Bundel oproep naar ontwerpteams
cover bundel oproep ontwerpteams