Wat zijn Pilootprojecten Energiewijken?

De klimaatverandering stelt ons voor een reeks grote maatschappelijke opgaven. Om deze te vertalen in concrete acties op het terrein, zijn de grootste uitdagingen – maar ook de grootste winsten – gelegen in de ruimtelijke transformatie van onze steden en dorpen.  

Met de Pilootprojecten Energiewijken willen we de energietransitie en de kwaliteitsvolle verdichting van het woonweefsel vertalen naar concrete, collectieve renovatie- en vernieuwingsprojecten op bouwblok- of wijkniveau. We zetten een leertraject op, dat door het ontwikkelen en daadwerkelijk realiseren van voorbeeldprojecten, in een samenwerking tussen lokale en Vlaamse partners, kennis moet opleveren voor de bijsturing van het reguliere beleid.

Waarom Pilootprojecten Energiewijken

Om de klimaatdoelstellingen te halen, zijn grotere en versnelde inspanningen nodig. Er ligt een belangrijke, maar tevens complexe opgave in de reconversie van ons bestaande bebouwde weefsel, met zijn versnipperde eigendomsstructuren. Zowel de energietransitie als de transitie naar nieuwe woonmodellen vergen een aanpak op grotere schaal: de focus mag niet enkel liggen op de transformatie van de individuele woning, maar ook op een aanpak op wijkniveau. Nieuwbouw op greenfields is bijna nergens meer een valabele aanpak en juist daarom is er nood aan verbeelding van hoe je bestaande wijken vanuit energetisch oogpunt transformeert én er tegelijk toonbeelden van maakt voor duurzamer en kwaliteitsvoller verdicht wonen, met ruimte voor collectieve (energetische) installaties, met aandacht voor de groen-blauwe dooradering, een duurzamer mobiliteitsgedrag, het sociale weefsel, een betere luchtkwaliteit en andere duurzaamheidsaspecten. Die duurzame transformatie van onze wijken is een ruimtelijk en energetisch (ontwerp)vraagstuk, maar ook een sociaal, juridisch, financieel, vastgoed- en beheersvraagstuk waarvoor we draagvlak moeten vinden en nieuwe beleidsstrategieën en -instrumenten moeten ontwikkelen.

Voor de betrokken lokale overheden is de meerwaarde van de Pilootprojecten Energiewijken hierin gelegen, dat ze door de Vlaamse overheid ondersteund worden in de uitwerking van die complexe wijktransformaties. De uitgevoerde projecten leveren voor de lokale besturen concrete resultaten en winsten op, op vlak van energiebesparing, woonkwaliteit en de klimaatdoelstellingen die ze via het burgemeestersconvenant hebben onderschreven.

Pilootprojecten als leertraject voor de transitie

De Pilootprojecten, een methodiek die door het Team Vlaams Bouwmeester werd ontwikkeld, koppelen ontwerpend onderzoek met een beleidsvoorbereidende inslag aan de realisatie van grensverleggende projecten. De Pilootprojecten vormen telkens een leertraject rond een actueel en urgent maatschappelijk vraagstuk, dat nog onvoldoende weerklank vindt in de reguliere bouw- en ontwerppraktijk. De gerealiseerde projecten kunnen fungeren als inspirerende en

vernieuwende voorbeelden, maar de realisatie is geen doel op zich. Het doorlopen van de trajecten en het betrekken van de juiste actoren, kabinetten en administraties vormt een waardevol leerproces, dat toelaat om de drempels – in beleid of uitvoering – te detecteren en waar nodig bij te sturen om ook de reguliere werking te verbeteren.

Een belangrijk thema binnen de Pilootprojecten Energiewijken is het herdefiniëren van opdrachtgeverschap en het smeden van nieuwe coalities. Het eigenaarschap voor een geïntegreerde aanpak op wijkniveau ligt namelijk niet bij één partij.

Hoe willen we komen tot realisaties?

Gebruik makend van de collectieve werkplaats voor ruimtelijke transformatie ‘You Are Here’, en ondersteund door Architecture Workroom Brussels en 3E willen we via een iteratief proces de opgave voor energie op wijkschaal verder scherpstellen, een concreet handelingskader uitwerken en een oproep naar pilootprojecten voorbereiden, dit alles in overleg en in samenwerking met de actoren die op het terrein reeds actief aan de energietransitie werken: de energie- en (bouw)technische sector, patrimonium-bezitters, opdrachtgevers en investeerders, lokale besturen, burgerinitiatieven en coöperatieven,...

Energiewijken

Met de Pilootprojecten Energiewijken willen we de energietransitie en de kwaliteitsvolle verdichting van het woonweefsel vertalen in concrete, collectieve renovatie- en vernieuwingsprojecten op bouwblok- of wijkniveau.

Partners

Pilootprojecten Energiewijken is een initiatief van LABO RUIMTE, het samenwerkingsverband tussen het Team Vlaams Bouwmeester en het departement Omgeving.

Verkennend onderzoek Klimaatwijken

Dit traject voor het operationaliseren van Energiewijken volgt op een breder, verkennend onderzoek naar Klimaatwijken

IABR / You Are Here

Om het handelingsperspectief en de operationalisering van Energiewijken scherper te krijgen, worden de gesprekken met de betrokken actoren gekaderd binnen de collectieve werkplaats voor ruimtelijke transformatie ‘You Are Here’, de Brussels poot van ‘IABR-2018+2020-THE MISSING LINK’.

Workshops Energiewijken